Spacer szlakiem kawiarnii

Czyli Sztuka i Moda, urocze miejsce w centrum Warszawy, mieszczące się na podwórzu  kamienic przy ul. Królewskiej 11. Dawniej część gospodarstw pobliskiego pałacu Czartoryskich i siedziba XIX-wiecznego teatrzyku ogródkowego „Alkazar”, który w dwudziestoleciu międzywojennym zamieniono w oranżerię, a następnie w lokal. „SiM” już przed wojną zaskarbił sobie renomę kawiarni artystycznej. Nowy „SiM”, powstały na gruzach września 1939 r., kontynuował działalność swojego przedwojennego imiennika. Kierownikiem „SiM-u” był Adam Domański, który odpowiadał za organizację i oprawę artystyczną. W ciągu czterech i pół roku przez kawiarnię przewinęło się ok. 1300 aktorów, piosenkarzy, malarzy, pisarzy i muzyków, którzy na małej scence, ujętej skrzydłami dwóch fortepianów, zabawiali warszawiaków codziennie przez cały okres okupacji. Na kameralnym podwórku „SiM-u” mieściła się również gospoda ”pod Złotą Kaczką”, która była nieodzowną częścią artystycznego azylu. Artyści dostawali tu obiady na preferencyjnych warunkach i w każdej chwili mogli liczyć na schronienie.

Kawiarnia mieszcząca się w podziemiach budynku Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, założona przez ówczesnych literatów i plastyków. W kawiarni, oprócz występów artystycznych, malarze prowadzili licytacje i sprzedaż swoich prac. W „Sztuce” wystawiali się praktycznie wszyscy ówcześni artyści plastycy przebywający w Warszawie.

Kawiarnię założył zespół dawnego „Café Bodo”, który w kwietniu 1940 roku przeniósł się z ulicy Foksal 17 do opuszczonego pałacyku Radziwiłłów przy ulicy Piusa 12 (obecnie ulica Piękna 12 – budynek ambasady Szwajcarii). Lokal na potrzeby kawiarni przystosowała malarka Irena Pokrzywnicka. Klientów nie brakowało, więc angażowano tam wielu kolegów-aktorów, tak zwanych „dobranych”. Kawiarnia cieszyła się ogromnym powodzeniem wśród mieszkańców Warszawy oraz konspiracyjnych elit AK. Z początkiem 1943 roku ulicę Piękną włączono do dzielnicy niemieckiej, w wyniku czego kawiarnia „U Aktorek” musiała znaleźć nową siedzibę – tym razem w pałacyku Łubieńskich przy ulicy Mazowieckiej 5. W nowym lokalu aktorki otworzyły restaurację oraz letni ogródek. Kawiarnia działała do 15 sierpnia 1944 roku. Tego dnia, podczas premiery powstańczego spektaklu Kantata, w lokal trafił niemiecki pocisk. Po tym wydarzeniu najsłynniejsza warszawska kawiarnia artystyczna zakończyła swoją działalność.

Kawiarnia mieściła się w podziemiach Prudentialu, warszawskiego drapacza chmur, mieszczącego się przy dawnym placu Napoleona, obecnie placu Powstańców Warszawy. Kawiarnię prowadzili artyści i studenci Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej, który po kampanii wrześniowej funkcjonował w formie konspiracyjnej. W Prudentialu mieszkał wówczas reżyser Leon Schiller. Często gościł w lokalu – po wypiciu kawy miał zwyczaj zasiadać do pianina i występować dla zebranych w gości.

Jedna z najsłynniejszych wojennych kawiarni, prowadzonych przez bezrobotnych aktorów. Nazwa kawiarni pochodzi od tytułu filmu Znachor, w którym główną rolę zagrał wybitny aktor Kazimierz Junosza-Stępowski, początkowo gospodarz kawiarni. Lokal był bardzo lubianym miejscem na ówczesnej mapie Warszawy. Oprócz występów artystycznych można było obejrzeć tam także „lokalnego czarodzieja”, który bawił swymi sztuczkami najmłodszych mieszkańców Warszawy. Lokal przetrwał aż do wybuchu powstania.

Jedna z najsłynniejszych kawiarni w okupowanej Warszawie. Pracowali w niej wybitni artyści, znani przede wszystkim z filmów przedwojennych. Przy ulicy Złotej 7 zawsze dopisywała publiczność, która chciała poznać Adolfa Dymszę i wielu innych aktorów. W pewnym okresie działalności kawiarni artyści zbudowali wewnątrz antresolę, na której stworzyli scenę teatralną. Lokal zmienił nazwę na „Na Antresoli” i od tamtej pory każdego wieczoru organizowano tam spektakle dla gości. W 1943 roku lokal zmienił  nazwę na „Muzabella”.

Pierwsza kawiarnia artystyczna, otwarta kilkanaście dni po kapitulacji Warszawy. „Café Bodo” należało do Eugeniusza Bodo i Stanisława Wojciechowskiego, jednak niedługo po wybuchu wojny znany aktor szybko wyjechał do Lwowa i pozostawił kawiarnię swojemu wspólnikowi. Nowy właściciel chciał zachować założony wcześniej charakter lokalu, postanowił więc zatrudnić w roli kelnerów grupę najwybitniejszych ówczesnych artystów. Rozpoczęła się moda na kawiarnie artystyczne w wojennej Warszawie. „Café Bodo” odwiedzały tłumy warszawiaków; każdy chciał być obsłużony przez ówczesne gwiazdy polskiej sceny i kina. Kawiarnia stała się inspiracją dla innych ludzi wolnych zawodów, tj. aktorów, muzyków, sportowców i dziennikarzy. Lokal, oprócz funkcji gastronomicznych, w pierwszy miesiącach działalności pełnił również funkcję poczty – każdy mógł zapytać tam o swoich bliskich lub dostarczyć przesyłkę.